Friday, December 6, 2013

Invictus - Fəth edilməz

Bu gün Madiba - Nelson Mandelanın günüdür. Bu münasibətlə 2009-cu ildə Klint İstvudun çəkdiyi "Invictus" filminə baxdım. Mandela rolunu canlandıran Morqan Frimanı daha çox istədim. Kinoda 1995-ci ildə CAR-da keçirilən Reqbi üzrə dünya kubokundan bəhs edilir. Filmin əsas hissəsini reqbi təşkil etsə də, məncə o, bağışlama və barışıq haqqındadır. Filmin adı ingilis şairi Ernest Henlinin şeirindən götürülüb. Bu şeiri Mandela bir vərəqə yazıb reqbi komandasının kapitanı Frasua Pienara bağışlayır. Şeiri çox bəyəndim.

Непокорённый

Из-под покрова тьмы ночной,
Из чёрной ямы страшных мук
Благодарю я всех богов
За мой непокорённый дух.

И я, попав в тиски беды,
Не дрогнул и не застонал,
И под ударами судьбы
Я ранен был, но не упал.

Тропа лежит средь зла и слёз,
Дальнейший путь не ясен, пусть,
Но всё же трудностей и бед
Я, как и прежде, не боюсь.

Не важно, что врата узки,
Меня опасность не страшит.
Я — властелин своей судьбы,
Я — капитан своей души.

Invictus


Out of the night that covers me,
Black as the pit from pole to pole,
I thank whatever gods may be
For my unconquerable soul.

In the fell clutch of circumstance
I have not winced nor cried aloud.
Under the bludgeonings of chance
My head is bloody, but unbowed.

Beyond this place of wrath and tears
Looms but the horror of the shade,
And yet the menace of the years
Finds and shall find me unafraid.

It matters not how strait the gate,
How charged with punishments the scroll,
I am the master of my fate
I am the captain of my soul.

Thursday, December 5, 2013

Dəlilər

Baş qəhrəmanının ağlını itirməsi ilə bitən əsərləri təsnif etmək qərarına gəldim. Niyəsini soruşmayın, özüm də bilmirəm. Sizin də yadınıza düşənlər varsa, deyin əlavə edim. Axırda siyahını Britaniya alimlərinə göndərərik :)

  •  F.M.Dostoyevski "İdiot" - Knyaz Mışkin

  • M.Y.Lermontov "Maskarad" - Yevgeni Arbenin

  • Deniel Kiz "Elcernon üçün güllər" - Çarli Qordon


  • Tennesi Villiams "Arzu tramvayı" - Blanş Dübua


  • Aleksandr Belyayev "Amfibiya-adam" - Baltazar

  • A.P. Çexov "6 nömrəli palata" - Andrey Raqin 

Monday, November 11, 2013

"Seçim"

Ət yoxsa toyuq?
Çay yoxsa qəhvə?
Bulud yoxsa günəş?
Mr. Collins yoxsa Mr.Darcy?
Hər-şey-zəhmətlə yoxsa lotereyada-uduş?
Məsafə yoxsa zaman?
Ümid yoxsa səbir?
Kədər yoxsa sevinc?


Üzr istəyirik, toyuq yoxdur.
Üzr istəyirik, qəhvə yoxdur.
Üzr istəyirik, günəş yoxdur.
Üzr istəyirik, Mr. Darcy yoxdur.
Üzr istəyirik, lotereyada-uduş yoxdur.
Üzr istəyirik, zaman yoxdur.
Üzr istəyirik, səbir yoxdur.
Üzr istəyirik, sevinc yoxdur.

Sunday, November 3, 2013

Yaddan Çıxmış Qeydlər

Köhnə vərəqlər, leksiya və dəftərlərin içində saralmış vərəqlər tapdım. Beş-altı il əvvəl yazdığım qeyddə bunlar var idi:

Axşam evə gəldik. Nə işıq var idi, nə də su. Yaxşı ki, nənəgildən bir az içməyə su gətirmişdik. Qonşulardan öyrəndik ki, işığımız sayğaca qoşulmadığı üçün bütün xətləri kəsiblər. Qaranlıq, şam işığı (XIX əsr İngiltərə). Heç olar ki, Şəkiyə gələk və bizim şərəfimizə yağış yağmasın?! Yağış bizi 100-200 damcı ilə mükafatlandırdı. Qaranlıqda özümü Ketrin ("Northanger Abbey" Jane Austen) kimi hiss edirdim, səhərin gəlməsini səbirsizliklə gözləyirdim (Ketrin çərşənbəni gözlədiyi kimi) və səhər də öz vaxtında açıldı.

Səhər:  Mama başladı yavaş-yavaş həyəti süpürməyə. Həyətdə alaq otları, gül kolları uzanmışdı. Cumduq həyətin canına. Ayka gülləri budayır, mən də xəzəlləri süpürürdüm. Tökülmüş yarpaq və budaqlardan mini-kurqan əmələ gəldi. Ayka CV-sinə "bağbanlıq" yazmağı qəti qərara aldı. 

İşimizi qurtarana yaxın işıq idarəsinin səlahiyyətli nümayəndəsi gəldi, gördü ki, burda iş çoxdur. Yəni kəsilən xətlərin yerinə yeni xətt qoşmaq lazım imiş. Bu vaxt bizim yuxarıda yaşayan qonşumuz - F. kişi (adını yazsam hamı tanıyacaq, ona görə yazmıram :) ) veteran 41-45, 50-ci illərin superman-i - gəldi. Bu qonşumuz gözümüzü açandan bəri bizdən və digər qonşulardan işıq, qaz, tikinti materialları, nə mümkün olubsa öz şəxsi "ehtiyacları" üçün istifadə eləyib və bizim hesabımıza həmişə işıq/qaz pulu yığanların gözünü və dövlət büdcəsini boş qoyub. 
Biz də işıq idarəsi işçisi ilə əvvəlcədən danışanda demişdik ki, qonşumuz bizdən özünə xətt çəkib və onu açmaq lazımdır. İşıq işçisi isə məntiqi təfəkkürü və Şəkili genlərinin köməyilə başa düşdü ki, dövlətdən insafsızcasına işıq mənimsəyən subyekt onun qarşısında dayanan və xətləri necə çəkməyin daha optimal olduğunu xüsusi canfəşanlıqla qeyd edən müharibə veteranıdır. İşıq inspektoru ilə F. dayı arasında belə bir dialoq baş tutdu:
- Ordan qonşuya işıq xətti gedir, qanunsuz. Bilmirsiz o kimin evidir?
- Hmmm, hansı o sağdakı qonşu? - F. dayı özünü tülkülüyə qoyur və əks tərəfdəki qonşunun evini göstərir.
- Yox, baxın o biri tərəfdə, solda, xətti görmürsüz?
- Aaa, o bağa gedir. A kişi, orda onsuz da tok yoxdu daa, qonşunun bağıdır. Bağda işıq nəyə lazım?
- Kimindir ki, o ev? 
- Eee, bir qonşunun. - bir az keçəndən sonra - bunlarda (bizi göstərir) əvvəl iki faz, bir nol idi. Amma indi deyəsən bir faz, bir nol saxlayırlar.
- Görürəm tokdan, işıqdan çox yaxşı başınız çıxır. 

İnspektor vergilər nazirliyində işləsəydi, F. dayının ailə büdcəsinə 500AZN miqdarında cərimə təhlükəsi var idi. Ancaq o da bizim kimi ürəyi yumşaq olduğu üçün öz rəhbərliyinə məlumat vermək fikri yox idi. Beləliklə, iki saat sonra işıqlarımız yandı və yeni sayğacımız işləməyə başladı. F. dayı sonda sarkastik gülüş ilə güldü və çıxıb getdi. İndi yəqin fikirləşir ki, başqa hardan özünə xətt çəkə bilər.

İnspektor bizdə olduğu vaxt maraqlı bir termin işlətdi - "kəsinti" (Bütün montyorlar kəsintitədirlər.) Sən demə, montyorlar rayon və küçələri dolaşıb evlərə gedən və sayğaca qoşulmayan bütün elektrik xətlərini kəsirlər. Bu prosesə isə "kəsinti" deyirlər. Əgər Van Qoq indiki zamanda yaşasaydı, tarlada işləyən kəndlilərdən əlavə kəsintidə işləyən montyorların da rəsmini çəkə bilərdi.


Friday, October 25, 2013

Və məndən səda gəldi :)

      Xalid Hüseyninin "Və dağlardan səda gəldi" ("And the mountains echoed") əsərini oxuyub qurtardım. Əsərin əsas qəhrəmanları Abdulla və bacısı Pəridir. Onlar Əfqanıstanın kiçik və çox yoxsul bir kəndində yaşayırlar, bir gün ataları onları Kabilə aparır. Və bir-birini hamıdan çox istəyən bacı-qardaş həmişəlik ayrılır. Əsas sujet xətti belədir, lakin əslində kitab doqquz ayrı hissədən ibarətdir. Bu hissələrin hərəsi bir üslubdadır (birinci və üçüncü şəxsin adından, nağıl, məktub və ya müsahibə formasında) və bəzilərinin ümumi sujetlə əlaqəsi yoxdur. Digər iki əsərdəki kimi dili sadə və axıcıdır. Həcmi böyük olmasına baxmayaraq çox sürətlə oxunur. Sonda isə həmişə olduğu kimi kövrəldir. 


Nila Vəhdətini Cənubi Afrikalı şairə İnqrid Yorkerə bənzətdim. Onun həyatı haqqında çəkilmiş "Black butterflies" filminə baxa bilərsiniz.

İlk fəsildə olan Baba Əyyubun nağılını bəyəndim. Markos və Taliadan da xoşum gəldi. Bəyənmədiklərim isə bunlardır:
  • Əsas qəhrəman olan Pəri və Abdullanın xarakterləri çox da açılmayıb. Bütün həyatları nəql olunur amma nə hiss etdiklərini bilmirik.
  • Eqoist personajlar - xüsusilə Masumə və Pərvanə, Nəbi və uşaqların atası Sabur. Heç birinə qarşı simpatiyam yaranmadı və heç birinin etdiyinə haqq qazandıra bilmədim.
  • Sujetdə ikinci dərəcəli qəhrəmanların həyatının daha çox yer tutması və Abdullanın hekayəsinin çox qısa olması.
  • Düzdür müəllifin işinə qarışmağa haqqımız yoxdur, amma əsərdə hərəkət (action) görmək istərdim. İstərdim Abdulla bacısını tapmaq üçün nələrsə etsin, mübarizə aparsın, axtarmağa cəhd eləsin. Bəlkə də axtarıb amma Hüsseyni bizə bu barədə məlumat vermir (oxuyanda nə demək istədiyimi biləcəksiz).
     Bilmirəm sizdə də elə olur ya yox, hər əsəri bitirəndən sonra məndə tamlıq və ya natamamlıq hissi yaranır. Əgər əsərin sujeti və dili gözəldirsə, qəhrəmanlar yaxşı təsvir olunublarsa, kitabı oxuyanda hər şeyi unuduramsa və bitirəndən sonra bir müddət təsirindən çıxmıramsa, deməli "tamlıq effekti" nəzəriyyəm işləyib. Sadaladıqlarımdan biri olmursa, deməli əsərdə nəsə çatışmır. "Və dağlardan səda gəldi" də "Natamam əsərlər" cərgəsinə daxil oldu. 
Çünki gözləntilərim çox idi. Sanki uzun müddət trailer-lərinə baxıb gözlədiyin filmə nəhayət baxırsan, amma film trailer-dəki qədər gözəl çıxmır. 

P.S. Mənimçün birinci yerdə "Min möhtəşəm günəs" qalmağa davam edir, "Və dağlardan səda gəldi"-ni isə oxumağı məsləhət görürəm.

P.P.S. Kitabı azərbaycan dilində oxudum, tərcümə gözəl və keyfiyyətlidir. İngiliscədən çevirən Səbinə Mütəllimovadır. leylekxelife.blogspot.com blogunun müəllifi. Ədəbiyyat, yazıçılar, kino və kitablar haqqında çox yaxşı bir blogdur. İzləyin və faydalanın.

Saturday, September 14, 2013

Böyümədim

Mərhəməti zəiflik bildim,
Axmaqlığı saflıq.
İbadət edəni mələk,
Dinməyəni ağıllı,
Dinləyəni anlayan,
Hürəni it,
Danışanı adam.
Heç böyümədim.

Friday, July 19, 2013

Nahar vaxtı, Mağazalar, Endirimlər və History Channel

Так выглядел универмаг      Yayın ən qaçaqaç vaxtını yaşayırıq. Telefonumuza gələn endirim sms-ləri, vitrinlərdəki nəhəng 50-70% işarələri (yanlarında balaca, gözə çarpmayan "-dək" şəkilçisi), nahar vaxtı qaçıb geyim və ayaqqabılara baxmağımız, ölçü tapılmayanda, çox vaxt tapılmır, "kaş bir az kök olardım" fikirləri, alış-verişimiz uğurlu olanda sevincimiz və s.
     Sadaladıqlarımın tarixinin bir əsrdən çox olmasını bilirdinizmi? Mən bilmirdim. Həftə sonu "History Channel"-də univermaqların tarixi haqqında maraqlı bir film tapmışdıq. Baxdıqca öyrəndim ki, indi istifadə olunan marketinq, PR menecment qaydalarının əksəriyyəti elə onda yaranıb. Demə biz öz şoppinq sevgimizlə XIX əsrin qadınlarından çox da fərlənmirik. "Hayat paylaşınca güzel" deyib bəzi faktları nəzərinizə çatdırıram :)

     Hər şey 1852 ildə başlandı, Aristid Busiko (Aristide Boucicaut) öz xanımı və Vido qardaşları ilə "Le Bon Marche" ("Ucuz mallar") mağazasını idarə etməyə başladılar. Mağaza Parisdə, Sevr küçəsində yerləşirdi, sahəsi isə 100 kv.m. idi. İllik ticarət dövriyyəsi təxminən 450000 frank idi. 1852-1860-cı illər ərzində bu rəqəm 5 milyona çatdı. Vido qardaşları Aristid Busikonun novator ideyalarından ehtiyat edərək işlərdən ayrıldılar. Onda Busiko onlardan öz hissələrini alıb, ticarətdəki inqilabına davam etdi. Möhtəşəm planlarını reallaşdlrmaq üçün Busikoya həm pul, həm də yer lazım idi. Bu vaxt o yaxınlıqda yerləşən boş xəstəxana binasını alıb, onun yerində Parisin ən böyük mağazasını tikməyə başlayır. Binanın inşaatı arxitektor Lui Şarl Bualo və mühəndis Qustav Eyfelyə (həmin Eyfeldir, hələ onda qüllə yox idi) tapşırılır. Tikintidə dəmir kontruksiyalardan istifadə olunur, binanın tavanı isə şüşədən kupol şəklində düzəldilir ki, buna görə mağazanın içi çox işıqlı olur.
novator
В парижском универмаге     
Mağazada hər şey məhz qadınlar üçün düşünülmüşdü. Onları alış-verişə  həvəsləndirmək üçün Busiko çoxlu yeniliklər edir: mağazaya giriş tamamilə sərbəst idi, xanımlar orada ürəkləri istəyən qədər gəzib dolaşa bilərdi. Tarixdə ilk dəfə mallara toxunmağa və geyinib yoxlamağa icazə verilir. Onları nəyisə almağa məcbur etmirdilər, amma hər şey elə düşünülmüşdü ki, adam özünü saxlaya bilməsin. Busiko ilk dəfə malların üzərinə qiymət kağızları vuraraq, sabit qiymətləri əvvəlcədən qeyd etdi, buna kimi müştərilər qiyməti əvvəlcədən bilmirdi və satıcılar bundan istifadə edirdilər  (bizim "Laçın ticarət mərkəzi"-ndə olduğu kimi :) ).

Qadınları mağazaya cəlb etmək üçün, Aristid Busiko əla bir marketinq fəndi işlədir: uşaqlar üçün əyləncələr fikirləşməklə. Məsələn, uşaqlara o vaxt üçün əlçatmaz olan pulsuz hava şarları paylayırdılar, cümə axşamları onlara xüsusi açıqcalar hədiyyə edirdilər.
     Bir dəfə, milad bayramından sonra mağazanı boşalmış görən Busiko bütün ağ rəngli malları (qar və qışın şərəfinə) birinci mərtəbədə bir yerə toplayıb endirimlə satmağı tapşırır - mövsüm endirimləri belə yaranır. Univermaqda bayram mühiti yaradılır ki, bu da müştəriləri cəlb edir.
Aristid Busikonun digər yenilikləri: 
    Торжественное открытие универмага
  • Qiymət artımını 13%-ədək azaldır, ona görə mağazada qiymətlər rəqiblərə baxanda həqiqətən ucuz idi.
  • Alınan əşyaları dəyişmək və ya geri qaytarmaq mümkün idi. "Keyfiyyətə zəmanət" ifadəsi də buradan əmələ gəlib. 
  • İlk dəfə evə çatdırılma xidməti yaradıldı. Həmçinin kataloqlar buraxılmağa başlandı ki, oraya bütün əşyalar daxil olunurdu. İlk kataloq 1871-ci ildə çap edilmişdi.
  • Mağazanın reklamını inkişaf etdirdi. Mətbuatda və kağız bukletlər şəklində reklamlar yaydı.
  • İlk dəfə olaraq, mağazanın işçilərinə müxtəlif sosial imtiyazlar verildi: həftədə bir istirahət günü, tibbi sığorta, pensiya fondu. İşçilərin əksəriyyəti qadın idi. Bu səbəbdən kasıb təbəqədən olan qadınlar unimermaqda işləyərək daha müstəqil oldular.
  • Busiko fikir verdi ki, qadınlar ərləri ilə mağazaya gələndə orada az vaxt keçirirlər, daha az alış-veriş edirlər. Rəfiqələri ilə gələndə isə əksinə. Beləliklə, mağazada kişilərin gözləməsi üçün kitabxana və oxu zalı yaradıldı.
     XX əsrin əvvəllərində fransada qadın hərəkatı başlanarkən qadınların toplaşdığı yer "Le Bon Marche"-in qabağı idi.  Mağaza administrasiyası onlara buklet çap etməyə, qadın hərəkatını təbliğ etməyə kömək edirdi.

     Həmin vaxtlar digər ölkələrdə də univermaqlar açılmışdı, onlar da ticarətə bir çox yeniliklər gətirmişdilər: Nyu Yorkda "Macy's" mağazası (ilk dəfə eyni geyimin müxtəlif ölçüləri, vitrinlərin tərtibatı), Londonda "Selfridge" mağazası (ilk parfumeriya şöbəsi) və s.

P.S. Univermaqlar çox şeyi dəyişdi, ancaq bir şey heç vaxt dəyişməyəcək: Bizim bütün bu marketinq fəndlərinə aldanaraq məmnun qalmağımız.

Followers